Trục thứ hai của bản đồ hỏi một câu đơn giản: ai là bên nộp đơn khởi đầu. Câu trả lời chia hệ thống thành bốn nhóm cửa vào, và nó quyết định ai kiểm soát tiến trình.
Điểm quan trọng nhất cần nắm ngay: ở ba trong bốn nhóm, người muốn đi không phải bên kiểm soát hồ sơ.
Nhóm một: chính người xin
Một số loại tư cách cho phép cá nhân tự nộp mà không cần ai đứng ra bảo lãnh.
Nhóm này thường dành cho những trường hợp mà bản thân hồ sơ năng lực hoặc hoàn cảnh của người đó là căn cứ, chứ không phải một mối quan hệ với một bên ở Hoa Kỳ.
Ưu điểm của nhóm này là người xin giữ quyền kiểm soát: họ quyết định nộp khi nào, chuẩn bị gì, và không phụ thuộc vào thiện chí của bên nào khác.
Nhược điểm là tiêu chuẩn thường cao, và việc chứng minh đủ tiêu chuẩn hoàn toàn thuộc về người xin.
Nhóm hai: một người thân
Một người đang là công dân hoặc thường trú nhân đứng ra bảo lãnh một thân nhân.
Điều đáng chú ý về cấu trúc: không phải mọi quan hệ họ hàng đều bảo lãnh được, và những quan hệ bảo lãnh được không đứng ngang hàng nhau.
Hệ thống chia chúng thành các nhóm được đối xử khác nhau, và tư cách của người bảo lãnh — công dân hay thường trú nhân — cũng làm thay đổi phạm vi họ bảo lãnh được.
Ở nhóm này, người bảo lãnh là bên nộp đơn khởi đầu. Người được bảo lãnh là đối tượng của đơn ấy chứ không phải người nộp.
Nhóm ba: một chủ lao động
Một tổ chức ở Hoa Kỳ đứng ra nộp đơn cho một người lao động.
Đây là nhóm mà quyền kiểm soát nằm xa người xin nhất.
Chủ lao động quyết định có nộp hay không, nộp lúc nào, và trong nhiều trường hợp còn phải hoàn thành những bước riêng của họ trước khi đơn được nộp.
Một hệ quả thực tế của cấu trúc này: khi quan hệ lao động thay đổi, hồ sơ có thể bị ảnh hưởng — theo cách nào thì tuỳ nhánh và tuỳ giai đoạn, và đó là một trong những chỗ nên hỏi luật sư trước khi hành động.
Nhóm bốn: nhà đầu tư
Người xin đồng thời là bên đưa vốn vào một hoạt động kinh doanh tạo việc làm.
Về mặt kiểm soát, nhóm này gần nhóm một hơn: người xin tự nộp và tự chịu trách nhiệm về hồ sơ.
Nhưng nó khác ở chỗ hồ sơ phải chứng minh những điều về một hoạt động kinh tế thật — nguồn vốn, việc sử dụng vốn, và tác động tạo việc làm — chứ không chỉ về bản thân người xin.
Nghĩa là rủi ro của hồ sơ gắn với rủi ro của chính hoạt động kinh doanh, và đó là một loại rủi ro mà ba nhóm kia không có.
Bên khởi xướng và bên hưởng lợi không phải một
Ở hai nhóm bảo lãnh, có một sự tách biệt về vai trò mà người mới tìm hiểu hay bỏ qua: bên nộp đơn và bên được hưởng kết quả là hai người khác nhau.
Điều đó có hệ quả thực tế ở nhiều chỗ. Bên nộp đơn là bên phải đáp ứng những yêu cầu đặt ra cho người bảo lãnh — về tư cách của chính họ, và ở nhánh gia đình còn về khả năng đảm bảo tài chính.
Bên được bảo lãnh thì phải đáp ứng những yêu cầu đặt ra cho người xin — về nhân thân, về sức khoẻ, về những điều kiện chung áp cho mọi người muốn nhập cảnh hoặc thường trú.
Nghĩa là một hồ sơ bảo lãnh có thể gặp trở ngại ở bất kỳ bên nào trong hai bên, và hai loại trở ngại ấy hoàn toàn khác nhau về bản chất lẫn cách xử lý.
Còn ở nhóm tự nộp và nhóm đầu tư thì hai vai trò gộp làm một, nên mọi yêu cầu đều đặt lên cùng một người.
Vì sao trục này đáng đặt sớm
Vì nó trả lời câu hỏi thực tế nhất: mình có thể chủ động được tới đâu.
Người ở nhóm một hoặc bốn có thể lên kế hoạch tương đối độc lập.
Người ở nhóm hai hoặc ba phụ thuộc vào một bên khác cho bước khởi đầu, và kế hoạch của họ phải tính tới điều đó.
Nhiều sự thất vọng trong quá trình di trú bắt nguồn từ việc không nhận ra sớm rằng mình đang ở nhóm phụ thuộc.
Một hoàn cảnh có thể thuộc nhiều nhóm
Các nhóm không loại trừ nhau. Cùng một người có thể đủ điều kiện ở nhiều cửa vào khác nhau cùng lúc.
Khi ấy, câu hỏi không còn là "cửa nào đúng" mà là "cửa nào phù hợp hơn với hoàn cảnh cụ thể".
Và đó chính xác là loại câu hỏi mà một luật sư di trú độc lập nên trả lời sau khi xem toàn bộ hoàn cảnh, chứ không phải điều suy ra được từ một bài mô tả cấu trúc.
Điều kiện, biểu mẫu và thủ tục hiện hành của từng nhóm do Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ cùng Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ công bố — luôn tra tại nguồn ấy trước khi hành động.
Bốn nhóm cửa vào là gì?
Chính người xin tự nộp, một người thân bảo lãnh, một chủ lao động nộp, hoặc người xin với tư cách nhà đầu tư.
Vì sao nhóm chủ lao động là nhóm ít chủ động nhất?
Vì chủ lao động quyết định có nộp hay không và nộp lúc nào, và trong nhiều trường hợp còn phải hoàn thành những bước riêng trước đó.
Rủi ro riêng của nhóm đầu tư là gì?
Hồ sơ phải chứng minh những điều về một hoạt động kinh tế thật, nên rủi ro của hồ sơ gắn với rủi ro của chính hoạt động kinh doanh đó.
Một người có thể thuộc nhiều nhóm cùng lúc không?
Có. Khi ấy câu hỏi là cửa nào phù hợp hơn với hoàn cảnh cụ thể — điều mà một luật sư di trú độc lập nên trả lời.
