Bốn loại thẩm quyền khác nhau trong hệ thống di trú Mỹ

Các cơ quan trong hệ thống di trú Hoa Kỳ không chỉ khác nhau ở việc họ làm gì. Chúng khác nhau ở loại quyền lực mà mỗi cơ quan nắm.

Phân biệt được bốn loại thẩm quyền dưới đây là chìa khoá để hiểu vì sao một kết quả ở chỗ này lại không ràng buộc chỗ kia.

Loại thứ nhất: thẩm quyền xét tư cách

Đây là quyền quyết định một mối quan hệ, một điều kiện hay một căn cứ có tồn tại và có đúng như khai không.

Nó thuộc về cơ quan phụ trách di trú và nhập tịch trong nước.

Đặc điểm của loại thẩm quyền này: nó xét một sự việc, và kết luận của nó mang tính xác lập.

Nhưng nó chỉ xác lập đúng điều mà nó được hỏi, không hơn.

Loại thứ hai: thẩm quyền cấp phép nhập cảnh

Đây là quyền quyết định một người có được cấp giấy phép để tới cửa khẩu và xin vào hay không.

Nó thuộc về hệ thống ngoại giao, và nó được thực hiện ở nước ngoài.

Đặc điểm quan trọng nhất: loại thẩm quyền này có tính đánh giá cao hơn loại thứ nhất.

Nó không chỉ kiểm tra sự việc mà còn đánh giá một người trên nhiều nhóm điều kiện, trong đó có những nhóm đòi phán đoán chứ không chỉ đối chiếu.

Hệ quả thực tế: cơ chế xem xét lại một quyết định ở đây hạn chế hơn nhiều so với loại thứ nhất.

Loại thứ ba: thẩm quyền kiểm soát tại cửa khẩu

Đây là quyền quyết định cho một người thật sự vào lãnh thổ hay không, thực hiện tại thời điểm người đó đến.

Về nguyên tắc, nó độc lập với hai loại trên: có giấy phép không đồng nghĩa với được vào.

Loại thẩm quyền này hoạt động trong thời gian rất ngắn và dựa vào thông tin có tại thời điểm ấy.

Đây là lý do tính nhất quán giữa những gì đã khai ở các khâu trước lại quan trọng đến vậy.

Loại thứ tư: thẩm quyền tài phán

Ngoài ba loại hành chính trên, hệ thống còn có một nhánh xét xử với thẩm quyền khác hẳn.

Nó giải quyết những tranh chấp về tư cách của một người đang ở trong lãnh thổ, theo một thủ tục có tính tố tụng.

Ở đó, người liên quan có những quyền thủ tục mà các khâu hành chính không có, trong đó có quyền được đại diện bởi luật sư.

Ranh giới giữa nhánh hành chính và nhánh này là một trong những ranh giới quan trọng nhất của cả hệ thống, và việc một hồ sơ chuyển sang nhánh này là thời điểm mà sự tham gia của luật sư di trú không còn là lựa chọn.

Loại thẩm quyền quyết định cơ chế xem xét lại

Một hệ quả thực tế rất lớn của việc phân biệt bốn loại: khi có một kết quả không thuận, cơ chế xử lý tiếp không giống nhau.

Ở loại thẩm quyền xét tư cách, thường có những đường để đề nghị xem xét lại trong chính hệ thống hành chính, vì đối tượng được xét là một sự việc kiểm chứng được.

Ở loại thẩm quyền cấp phép, đường ấy hẹp hơn nhiều, đúng theo tính chất đánh giá của nó.

Ở loại kiểm soát biên giới, quyết định diễn ra tại chỗ và việc xem xét lại có hình dạng hoàn toàn khác.

Còn ở nhánh tài phán thì có hệ thống xem xét lại riêng theo thủ tục tố tụng, với những thời hạn nghiêm ngặt.

Nghĩa là câu hỏi "nếu không thuận thì làm gì tiếp" chỉ trả lời được sau khi biết kết quả ấy đến từ loại thẩm quyền nào — và đó là một câu hỏi cần luật sư di trú độc lập ngay từ khi nhận kết quả, vì các thời hạn thường bắt đầu chạy ngay.

Vì sao phân quyền như vậy

Vì bốn câu hỏi ấy đòi bốn loại năng lực khác nhau và diễn ra ở bốn bối cảnh khác nhau.

Xét một mối quan hệ cần đối chiếu hồ sơ; đánh giá một người cần phỏng vấn; kiểm soát biên giới cần quyết định nhanh; giải quyết tranh chấp cần thủ tục đầy đủ.

Gộp chúng vào một cơ quan sẽ khiến cơ quan ấy làm tốt một việc và làm kém ba việc còn lại.

Cái giá của sự phân quyền là sự phức tạp mà người trong cuộc phải đi qua — và đó là lý do bản đồ này tồn tại.

Tên gọi, cơ cấu và thẩm quyền hiện hành của các cơ quan do chính các cơ quan ấy công bố, và mọi tình huống cụ thể liên quan tới thẩm quyền — nhất là khi một hồ sơ chạm tới nhánh tài phán — thuộc về luật sư di trú độc lập.